Hai cách viết, một tập hợp
Liệt kê: B = {2; 4; 6}.
Nêu tính chất: B = {x ∈ ℕ | x chẵn, 2 ≤ x ≤ 6}.
Đọc cả câu: B là tập các số tự nhiên x sao cho x chẵn và 2 ≤ x ≤ 6.BẮT ĐẦU TỪ ĐIỀU NHỎ NHẤT
Chọn lớp trước. Mỗi lần chỉ tập trung một bài.
CHỌN KHỐI LỚP
Vuốt lên xuống, lăn chuột hoặc dùng phím ↑ ↓ để chọn.
Lớp 10 · 2 bài miễn phí
LỚP 10 · HỌC THEO NHỊP CỦA EM
Bài 1 và 2 miễn phí, không cần tài khoản.
LỚP 12 · CHƯƠNG 1
Từ chiều đi của đồ thị đến tự tay dựng cả đường cong.
LỚP 12 · ÔN TẬP
Làm đề từng câu, xem lời giải chi tiết.
LỚP 12 · CHƯƠNG 2
Từ mũi tên có hướng đến tính toán trong không gian ba chiều.
LỚP 12 · ÔN TẬP
Hai đề ôn tập vectơ và hệ trục tọa độ trong không gian.
Kéo đồ thị để khám phá. Thử một đáp án, hiểu vì sao, rồi tiến thêm một bước.
Bài 1 là bản nhập môn biên soạn bổ sung, chưa có tài liệu nguồn từ bạn. Bài 3 trở đi chưa có nội dung, kể cả sau khi đăng nhập.
“7 là số chẵn” — sai.
Cả hai đều là mệnh đề. Mệnh đề sai vẫn là mệnh đề.
“Em tên gì?” là câu hỏi. “Hãy mở sách!” là yêu cầu. Không xác định đúng hoặc sai nên không phải mệnh đề.
P: “5 là số lẻ.”
Phủ định của P: “5 không phải là số lẻ.”
Nếu P đúng, phủ định sai; nếu P sai, phủ định đúng.
Phủ định “x > 2” là “x ≤ 2”, không phải “x < 2”: đừng bỏ quên trường hợp bằng nhau.
“x + 1 = 3” phụ thuộc vào x nên chưa phải mệnh đề xác định đúng/sai.
Thay x = 2: “2 + 1 = 3” — đúng.
Thay x = 5: “5 + 1 = 3” — sai.
Chốt lại: câu khẳng định, xác định đúng hoặc sai thì là mệnh đề.
Đây là bài nhập môn ngắn, chưa bao quát toàn bộ chuyên đề mệnh đề. Cần tài liệu Bài 1 của em để hoàn thiện theo giáo trình.
Bạn đang chơi một trận Liên Quân căng thẳng.
1 team có 5 người.
Mỗi người điều khiển một tướng. Đây là đội hình của em:





Đội em gồm Valhein, Krixi, Triệu Vân, Arthur và Alice.
Ta xác định rõ tướng nào thuộc đội em, tướng nào không thuộc đội em.
Ảnh tướng: Garena · Liên Quân Mobile. Đội hình minh họa cho bài học, không phải ảnh chụp trận đấu.
Tập hợp là một nhóm các đối tượng được xác định rõ.






Trong ví dụ trên, nhóm 5 tướng thuộc đội em là một tập hợp. Mỗi tướng trong nhóm là một phần tử của tập hợp đó.
“Được xác định rõ” nghĩa là ta biết một đối tượng có thuộc nhóm hay không.
Cách viết một tập hợp
A = {Valhein; Krixi; Triệu Vân; Arthur; Alice}
A là tên · { } gói cả đội lại · mỗi tên bên trong là một phần tử.





Gom cả đội lại → tập hợp A
Mỗi tướng là một phần tử của A
Violet không trong đội → không thuộc A
Không còn tướng nào. A là tập rỗng: ∅.
Cả 6 tướng trong ví dụ đều thuộc A.
A = {Valhein; Krixi; Triệu Vân; Arthur; Alice}
Valhein ∈ A: Valhein là một phần tử của A. Violet ∉ A: Violet không thuộc A.
A có 5 phần tử — mỗi tướng trong đội là một phần tử.
∈ đọc là “thuộc”. ∉ đọc là “không thuộc”.
Liệt kê: B = {2; 4; 6}.
Nêu tính chất: B = {x ∈ ℕ | x chẵn, 2 ≤ x ≤ 6}.
Đọc cả câu: B là tập các số tự nhiên x sao cho x chẵn và 2 ≤ x ≤ 6.Tập số tự nhiên nhỏ hơn 0 là ∅.
Thứ tự không quan trọng, phần tử không lặp: {1; 2; 2} = {2; 1}.
∅ không có phần tử; {0} có một phần tử là số 0.Trong Free Fire, cả squad là B. An và Chi là thiện xạ — bắn hay. Khoanh hai bạn thành nhóm A.
AnChơi OliviaThiện xạ · Bắn hay
ChiChơi KapellaThiện xạ · Bắn hay
BìnhChơi FordGà non
DũngChơi NikitaGà nonBấm thử để xem nhóm A thay đổi.
NHÌN HÌNH, ĐỌC Ý NGHĨA
Mọi người trong A đều thuộc B.
A ⊂ B Đọc là: A là tập con của B.
Ban đầu: A = {An; Chi}
B = {An; Bình; Chi; Dũng}
Nếu cả 4 người đều là thiện xạ: A = B. Khi đó, A ⊂ B vẫn đúng.
Chỉ cần một người trong A nằm ngoài B thì A không phải tập con của B.
Ký hiệu ⊂ ở đây gồm cả trường hợp hai tập bằng nhau: ∅ ⊂ A và A ⊂ A luôn đúng.
Tự nhiên (0; 1; …) ⊂ nguyên (…; −1; 0; 1; …) ⊂ hữu tỉ (viết được a/b, a, b nguyên, b ≠ 0) ⊂ thực (gồm cả √2, π).
Tránh nhầm: 1 ∈ A nói về phần tử; {1} ⊂ A nói về tập hợp.
Trong squad Free Fire: A = {An; Bình} là nhóm thiện xạ, B = {Bình; Chi} là nhóm “y tá” cứu, hồi máu đồng đội. Bình giỏi cả hai. Dũng là gà non, chưa thuộc nhóm nào.
👆 Bấm một phép toán. Ai sáng lên là được chọn.
Chọn An, Bình và Chi. Bình thuộc cả hai nhóm nhưng chỉ tính một lần. Dũng ngoài cả hai nhóm nên không được chọn.
A ∪ B = {An; Bình; Chi}
A có 2 bạn, B có 2 bạn, chung 1 bạn là Bình.
|A ∪ B| = 2 + 2 − 1 = 3
Số phần tử hợp = số phần tử A + B − phần chung. Công thức dùng cho tập hữu hạn.Trong squad U = {An; Bình; Chi; Dũng}, nhóm thiện xạ A = {An; Bình}.
CᵤA = U ∖ A = {Chi; Dũng}.
Phần bù phải có tập đang xét U và A ⊂ U. CᵤU = ∅.Nhớ nhanh: ∪ gom lại · ∩ phần chung · A ∖ B giữ A, bỏ ai thuộc B. Thường A ∖ B ≠ B ∖ A.
Trên trục số thực, tô từ 2 đến 7. Có lấy hai đầu không? Em quyết định.
👆 Bật / tắt hai công tắc, xem trục số đổi.
[2; 7)2 ≤ x < 7
Đọc: x chạy từ 2 đến 7, lấy 2, bỏ 7.
Với a < b. Phần gạch xiên là chỗ không thuộc tập. Ngoặc quay về phía các số được lấy.
∞ không phải số thực, nên luôn đi với ngoặc tròn. −∞ đọc là âm vô cùng, +∞ đọc là dương vô cùng. ℝ = (−∞; +∞).
[1; 4] ∩ (2; 6) = (2; 4]. Chung từ sau 2 đến hết 4.
[1; 4] ∪ (2; 6) = [1; 6).
Giải phương trình trước, sau đó lọc theo tập số đề yêu cầu.
(x² − 4)(x² − 3) = 0 có nghiệm ±2, ±√3. Nếu x ∈ ℚ, chỉ giữ {−2; 2} vì ±√3 không hữu tỉ.
Sàn chứng khoán mở cửa lúc 9h. Mã “ABC” khởi đầu ở 22 nghìn đồng. Giờ trôi qua (x tăng), giá (y) lúc lên, lúc xuống.
👆 Kéo thanh trượt để chạy qua phiên: chỗ nào đi lên là tăng, chỗ nào đi xuống là giảm.
Lấy giá sau trừ giá trước. Dấu của hiệu cho biết giá đi lên hay đi xuống:
Hiệu dương: giá tăng. Hiệu âm: giá giảm.
Giả sử K là một khoảng, một đoạn hoặc một nửa khoảng và y = f(x) là hàm số xác định trên K.
– Hàm số y = f(x) được gọi là đồng biến trên K nếu
∀x₁, x₂ ∈ K, x₁ < x₂ ⇒ f(x₁) < f(x₂).
– Hàm số y = f(x) được gọi là nghịch biến trên K nếu
∀x₁, x₂ ∈ K, x₁ < x₂ ⇒ f(x₁) > f(x₂).
Đơn điệu = trên cả khoảng, giá chỉ đi một chiều. Nhìn lại phiên ABC:
Vì vậy luôn phải nói rõ: đồng biến hay nghịch biến trên khoảng nào.
Luôn đọc từ trái sang phải. Đồ thị đi lên là đồng biến, đi xuống là nghịch biến.
Hàm số f(x) = x³ − 3x. 👆 Kéo thanh trượt để chạy điểm dọc theo đồ thị.
Đạo hàm f′(x) chính là độ dốc của tiếp tuyến tại điểm đó. Dốc lên thì f′ dương, dốc xuống thì f′ âm.
👆 Kéo điểm đi dọc đồ thị, tìm đủ các trạng thái của f′.
Định lí. Cho hàm số y = f(x) có đạo hàm trên khoảng K:
Chú ý: f′(x) = 0 tại hữu hạn điểm vẫn đúng. Ví dụ x³: f′(0) = 0 nhưng vẫn đồng biến.
Đây là cách trình bày một bài hoàn chỉnh. Đọc từ trên xuống, mỗi bước một khối.
D = ℝ.
y′ = 2x − 4.
y′ = 0 ⇔ x = 2.
Mẹo phải cùng, trái khác: y′ = 2x − 4 có hệ số 2 > 0. Bên phải x = 2 mang dấu +, bên trái mang dấu −.
Hàm số nghịch biến trên (−∞; 2) và đồng biến trên (2; +∞).
y′ = ax + b, nghiệm x₀
Phải cùng, trái khác. Bên phải x₀ cùng dấu a; bên trái khác dấu a.
a > 0: − 0 +
y′ = ax² + bx + c, hai nghiệm x₁ < x₂
Trong trái, ngoài cùng. Giữa hai nghiệm trái dấu a; ngoài hai nghiệm cùng dấu a.
a > 0: + 0 − 0 +
Nếu y′ bậc hai vô nghiệm (hoặc nghiệm kép) thì y′ luôn cùng dấu a, hàm đơn điệu trên cả ℝ.
👆 Chọn loại hàm và dấu của a. Chỉ cần nhìn đồ thị và bảng.
Làm từng bước. Mỗi bước là một câu trắc nghiệm; chọn đúng thì dòng bài làm hiện ra, rồi sang bước sau.
Tưởng tượng một đường tàu lượn: có đỉnh, có đáy. Cực trị cũng vậy — nhưng chỉ so với những điểm ở gần, không phải cả hành trình.



15/9 cổ phiếu Krafton (hãng PUBG) đang ở mức cao. Sau drama Himass và TanVuu bị cấm thi đấu vĩnh viễn (23/9), giá lao dốc và chạm đáy ngày 30/10.
8/10: thấp hơn mấy ngày quanh nó → cực tiểu. Nhưng chưa phải thấp nhất.
19/10: cao hơn mấy ngày quanh nó → cực đại. Nhưng thấp hơn hẳn 15/9.
15/9 cao nhất, 30/10 thấp nhất cả đoạn, nhưng nằm ở hai đầu mút, không có ngày hai bên để so → không gọi là cực trị.
👆 Kéo toa xe. Hoặc bấm để đến ngay đỉnh / đáy.
Cực đại: là vị trí nhô lên.
Cực tiểu: là vị trí lõm xuống.
Cho f xác định, liên tục trên (a; b), x₀ ∈ (a; b). Nếu có h > 0 sao cho (x₀ − h; x₀ + h) ⊂ (a; b), thì:
Cực đại tại x₀: f(x) < f(x₀) với mọi x trong lân cận ấy, x ≠ x₀.
Cực tiểu tại x₀: f(x) > f(x₀) với mọi x trong lân cận ấy, x ≠ x₀.
“Cực đại” không có nghĩa là “lớn nhất”. Đỉnh gần em vẫn có thể thấp hơn một điểm ở rất xa.
Như leo đồi: x₀ là chỗ em đang đứng trên đường đi, f(x₀) là độ cao em đạt được ở chỗ đó. Cặp của chúng mới là một điểm trên đồ thị.
👆 Chọn cực đại hoặc cực tiểu để đổi cả ba thẻ.
Điểm cực trị của hàm số là x₀
Điểm cực trị của đồ thị là (x₀; f(x₀))
Giá trị cực đại / cực tiểu còn viết là yCĐ / yCT
f′ dương: đồ thị đi lên. f′ âm: đồ thị đi xuống. Đọc dấu f′ từ trái sang phải, xem đường đi có đổi chiều tại x₀ không (f liên tục quanh x₀, có đạo hàm ở hai phía x₀):
👆 Chọn một kiểu đường đi, xem dấu f′ và hình dạng đồ thị.
f′ đổi dấu từ + sang −: cực đại (lên rồi xuống)
f′ đổi dấu từ − sang +: cực tiểu (xuống rồi lên)
f′ không đổi dấu: không có cực trị tại điểm đó
Không bắt buộc f′ tồn tại tại x₀.
Ví dụ: f(x) = x³ − 6x² + 9x + 30. Trả lời từng câu trắc nghiệm; chọn đúng thì bước giải được mở khóa.
Hàm có mẫu số, nên bài này có thêm một việc nữa: loại điểm làm mẫu bằng 0. Mở từng bước.
Mẫu x − 2 = 0 ⇔ x = 2, nên D = ℝ ∖ {2}.
Từ giờ, x = 2 không được xét làm cực trị.
y′ = \(\frac{(2x - 2)(x - 2) - (x^2 - 2x + 9)}{(x - 2)^2}\)
= \(\frac{x^2 - 4x - 5}{(x - 2)^2}\) = \(\frac{(x + 1)(x - 5)}{(x - 2)^2}\)
y′ = 0 ⇔ x = −1 hoặc x = 5.
Hai nghiệm đều thuộc D nên giữ lại. Mẫu (x − 2)² luôn dương, nên dấu y′ chỉ phụ thuộc tử (x + 1)(x − 5).
Tử (x + 1)(x − 5) có a = 1 > 0: dương ngoài hai nghiệm, âm ở giữa.
Qua x = 2 dấu không đổi (vẫn −), nhưng x = 2 vẫn là mốc phải ghi vào bảng vì hàm bị đứt ở đó.
Hai vạch đôi ở x = 2: hàm không xác định tại đó. Hai bên vạch, hàm chạy về −∞ (bên trái) và +∞ (bên phải).
Cực đại tại x = −1, yCĐ = y(−1) = −4.
Cực tiểu tại x = 5, yCT = y(5) = 8.
Lưu ý: giá trị cực đại (−4) nhỏ hơn giá trị cực tiểu (8). Không sao cả: cực trị chỉ so sánh với lân cận của chính nó, và hai nhánh đồ thị bị tách rời bởi x = 2.
Quy trình: tìm D; tính f′, tìm nơi f′ = 0 hoặc không tồn tại; lập bảng biến thiên; kết luận. Điểm ngoài D phải loại trước.
Nhìn qua tưởng đúng, nhưng thử với đồ thị thì khác. Bấm từng bẫy để xem vì sao.
👆 Chọn một bẫy, xem đồ thị và bảng biến thiên.
Đúng vị trí: x₀ phải thuộc D.
Đúng dấu: xét cả hai phía, không chỉ giải f′ = 0.
Đúng tên: x₀, f(x₀), (x₀; f(x₀)) là ba đáp án khác nhau.
Thân Cầu Rồng uốn lượn: chỗ nhô lên, chỗ trũng xuống. Đứng tại một điểm chỉ thấy các điểm ở gần, còn nhìn cả cầu mới biết đâu là chỗ cao nhất, thấp nhất. Đổi cách nhìn và xem.
👆 Bấm một nút để đổi cách nhìn.
Cực đại, cực tiểu: chỉ so với các điểm ở gần, như đứng tại một chỗ trên cầu.
GTLN, GTNN: so với cả miền đang xét, như nhìn cả thân Cầu Rồng.
Quy ước: GTLN = giá trị lớn nhất; GTNN = giá trị nhỏ nhất.
Chỗ cao nhất cả cầu chắc chắn cao hơn hai bên nó. Ngược lại thì chưa chắc: một chỗ nhô lên vẫn có thể thấp hơn chỗ nhô khác.
Cực đại thắng các điểm ở gần. Giá trị lớn nhất phải thắng mọi điểm trong miền đang xét. Cùng xét \(f(x) = x^{3} - 3x + 3\) trên \([-2{,}5; 2{,}5]\) nhé.
👆 Bấm một nút để đổi phạm vi so sánh.
Số \(M\) là GTLN của \(f\) trên \(D\) khi \(f(x) \le M\) với mọi \(x \in D\), đồng thời có \(x_{0} \in D\) để \(f(x_{0}) = M\).
Kí hiệu: \(M = \max\limits_{x\in D} f(x)\) hoặc \(M = \max\limits_{D} f(x)\).
Số \(m\) là GTNN của \(f\) trên \(D\) khi \(f(x) \ge m\) với mọi \(x \in D\), đồng thời có \(x_{0} \in D\) để \(f(x_{0}) = m\).
Kí hiệu: \(m = \min\limits_{x\in D} f(x)\) hoặc \(m = \min\limits_{D} f(x)\).
GTLN, GTNN là giá trị \(y\) của hàm, không phải hoành độ. Có thể nhiều điểm cùng đạt một giá trị lớn nhất, hoặc cùng đạt một giá trị nhỏ nhất (ví dụ \(f(x) = x^{2}\) trên \([-1; 1]\): \(f(-1) = f(1) = 1\) cùng là GTLN).
Quy ước. Nói “GTLN, GTNN của hàm số \(f\)” mà không nêu tập thì hiểu là trên tập xác định. Khi đã rõ hàm \(y\), có thể viết gọn \(\max\limits_{D} y\), \(\min\limits_{D} y\).
Bước 1. Tập xác định. Cần \(1 - x^{2} \ge 0 \Leftrightarrow -1 \le x \le 1\). Vậy \(D = [-1; 1]\).
Bước 2. Đạo hàm. Với \(x \in (-1; 1)\): \(f'(x) = \frac{-2x}{2\sqrt{1 - x^2}} = \frac{-x}{\sqrt{1 - x^2}}\).
Bước 3. Xét dấu. \(f'(x) = 0 \Leftrightarrow x = 0\). Mẫu luôn dương trên \((-1; 1)\) nên \(f'\) cùng dấu với −x: \(f' > 0\) trên \((-1; 0), f' < 0\) trên \((0; 1)\).
Bước 4. Bảng biến thiên. \(f(-1) = f(1) = 0, f(0) = 1\).
Bước 5. Kết luận theo định nghĩa. Từ bảng, với mọi \(x \in D = [-1; 1]\) ta có \(0 \le f(x) \le 1\).
• \(f(x) \le 1\) với mọi \(x \in D\), và có \(x_{0} = 0 \in D\) để \(f(x_{0}) = 1\). Vậy GTLN là \(M = 1\): \(\max\limits_{D} f(x) = f(0) = 1\).
• \(f(x) \ge 0\) với mọi \(x \in D\), và có \(x_{0} = -1 \in D\) (cũng như \(x_{0} = 1 \in D\)) để \(f(x_{0}) = 0\). Vậy GTNN là \(m = 0\): \(\min\limits_{D} f(x) = f(-1) = f(1) = 0\).
Hai giá trị 1 và 0 đều đạt thật sự vì \(x_{0}\) thuộc \(D\). GTNN đạt tại hai điểm khác nhau nhưng chỉ là một giá trị 0.
Cách khác (định nghĩa): \(f(x) = \sqrt{1 - x^2} \ge 0\), dấu “=” khi \(x = \pm 1; 1 - x^{2} \le 1\) nên \(f(x) \le 1\), dấu “=” khi \(x = 0\).
Chỉ “tiến gần” mà không chạm tới thì chưa được tính là giá trị lớn nhất hay nhỏ nhất. Nhớ kiểm tra điểm đạt có thuộc miền không!
\(f\) liên tục thì chắc chắn có GTLN và GTNN.
Chỉ cần so \(f\) tại 3 loại ứng viên (hữu hạn điểm). Số lớn nhất là GTLN, số nhỏ nhất là GTNN.
👆 Bấm từng thẻ, nhìn ứng viên trên đồ thị.
Điểm ngoài miền không được xét.
Tìm GTLN, GTNN của \(f(x) = x^{3} - 3x + 3\) trên \([-2{,}5; 2{,}5]\). Đa thức liên tục trên đoạn, nên chắc chắn có cả hai.
Bước 1. \(f'(x) = 3x^{2} - 3 = 3(x - 1)(x + 1)\).
Bước 2. \(f'(x) = 0\) khi \(x = -1\) hoặc \(x = 1\); cả hai nằm trong \((-2{,}5; 2{,}5)\). Không có điểm không có đạo hàm. Thêm hai đầu mút −2,5 và 2,5.
Bước 3. Bấm từng thẻ để thay số và soi đúng vị trí trên đồ thị.
👆 Bấm từng ứng viên để thay số và soi vị trí trên đồ thị.
\(\max\limits_{[-2{,}5; 2{,}5]} f = 11{,}125\), đạt tại \(x = 2{,}5\).
\(\min\limits_{[-2{,}5; 2{,}5]} f = -5{,}125\), đạt tại \(x = -2{,}5\).
Cực đại \(5\) tại \(x = -1\): thua \(f(2{,}5) = 11{,}125\). Không phải GTLN.
Cực tiểu \(1\) tại \(x = 1\): thua \(f(-2{,}5) = -5{,}125\). Không phải GTNN.
Đạo hàm chỉ tìm ứng viên. So giá trị mới quyết định.
\(f'(x) = 4x(x^{2} - 2)\). Trong \((0; 4)\), chỉ có ứng viên \(x = \sqrt{2}\). Thêm hai đầu mút 0, 4.
\(f(0) = 3; f(\sqrt{2}) = -1; f(4) = 195\).
GTLN = 195 tại \(x = 4\); GTNN = −1 tại \(x = \sqrt{2}\). Đừng nhầm nghiệm \(x^{2} = 2\) thành \(x = 2\); nghiệm \(-\sqrt{2}\) nằm ngoài đoạn phải loại.
Giữ nguyên \(f(x) = x\), chỉ đổi miền. Kéo điểm thử, rồi đóng hai đầu mút: điều gì thay đổi?
👆 Chọn miền, rồi kéo điểm thử về sát đầu mút.
Trên \((0; 1)\): không có GTLN, không có GTNN. 0 là cận dưới, 1 là cận trên nhưng không đạt được.
Trên \([0; 1]\): min \(f = 0\), max \(f = 1\), đạt ở hai đầu mút.
Ngoặc tròn \(( \ )\): không lấy đầu mút.
Ngoặc vuông \([ \ ]\): có lấy đầu mút.
Không được suy ngược định lý: miền mở không có nghĩa là luôn thiếu GTLN, GTNN. Chẳng hạn \(x^{2}\) trên \((-1; 1)\) vẫn có GTNN = 0 tại \(x = 0\).
\(y' = 1 - \frac{1}{x^{2}} = 0 \Leftrightarrow x = 1\) (vì \(x > 0\)).
Giới hạn: khi \(x \to 0^{+}\) thì \(y \to +\infty\); khi \(x \to +\infty\) thì \(y \to +\infty\).
Lập bảng biến thiên: \(y\) giảm trên \((0; 1)\), tăng trên \((1; +\infty)\). Vậy min \(y = y(1) = 0\); hàm số không có GTLN trên \((0; +\infty)\).
Tiệm cận là tiến rất sát đến một thứ gì đó: khoảng cách ngày càng nhỏ, nhưng không bao giờ “chạm” tới.
Ví dụ: bạn là “cái lốp dự phòng” của crush. Cố gắng tán mỗi ngày, mỗi ngày cảm giác gần thêm chút, nhưng vẫn chưa thành người yêu.
Xem như sau \(n\) ngày, độ gần là \(g(n) = \frac{100n}{n + 10}\) (%). Dù bao nhiêu ngày trôi qua, độ gần cũng chỉ tiến sát \(100\%\), không bao giờ tới: mãi là cái lốp, không có được crush.
👆 Kéo số ngày \(n\) thật lớn.
Mấy giới hạn quen thuộc này sẽ dùng ngay bên dưới:
Đường thẳng \(y = y_0\) gọi là đường tiệm cận ngang (gọi tắt là tiệm cận ngang) của đồ thị hàm số \(y = f(x)\) nếu \(\lim\limits_{x \to +\infty} f(x) = y_0\) hoặc \(\lim\limits_{x \to -\infty} f(x) = y_0\).
Đường thẳng \(x = x_0\) gọi là đường tiệm cận đứng (gọi tắt là tiệm cận đứng) của đồ thị hàm số \(y = f(x)\) nếu ít nhất một trong các điều kiện sau được thoả mãn:
\(\lim\limits_{x \to x_0^{+}} f(x) = +\infty\); \(\lim\limits_{x \to x_0^{-}} f(x) = -\infty\); \(\lim\limits_{x \to x_0^{+}} f(x) = -\infty\); \(\lim\limits_{x \to x_0^{-}} f(x) = +\infty\).
a) và c). Đường thẳng \(x = x_0\) là tiệm cận đứng của đồ thị (khi \(x \to x_0^{-}\)).
b) và d). Đường thẳng \(x = x_0\) là tiệm cận đứng của đồ thị (khi \(x \to x_0^{+}\)).
Nhận xét: hàm phân thức bậc nhất trên bậc nhất có công thức nhanh tìm tiệm cận đứng và ngang.
Hàm số \(y = \frac{ax + b}{cx + d}\) với \(c \ne 0,\ ad - bc \ne 0\):
Mẹo nhớ nhanh: TCN \(y = \frac{\text{Tử}}{\text{Mẫu}}\) (chỉ tính hệ số trước \(x\)); TCĐ \(x =\) nghiệm mẫu.
Đường thẳng \(y = ax + b\ (a \ne 0)\) gọi là đường tiệm cận xiên (gọi tắt là tiệm cận xiên) của đồ thị hàm số \(y = f(x)\) nếu \(\lim\limits_{x \to +\infty} [f(x) - (ax + b)] = 0\) hoặc \(\lim\limits_{x \to -\infty} [f(x) - (ax + b)] = 0\).
Tìm tiệm cận xiên của hàm phân thức hữu tỉ bằng phép chia đa thức. Dùng khi bậc của đa thức tử lớn hơn bậc của đa thức mẫu đúng 1 bậc.
ĐỊNH NGHĨABậc của đa thức là số mũ lớn nhất của \(x\) trong đa thức đó.
VÍ DỤ\(3x^2 - 5x + 1\) có bậc \(2\); \(2x + 7\) có bậc \(1\); \(x^3 - x\) có bậc \(3\). Hằng số khác \(0\) (như \(5\)) có bậc \(0\).
VÍ DỤ\(y = \frac{x^2 - x + 2}{x + 1}\) có tử bậc \(2\), mẫu bậc \(1\); \(2 = 1 + 1\) nên thuộc dạng này.
Cho \(y = \frac{P(x)}{Q(x)}\) với bậc của \(P\) bằng bậc của \(Q\) cộng \(1\), và \(Q(x)\) không là ước của \(P(x)\). Chia đa thức tử \(P(x)\) cho mẫu \(Q(x)\), ta luôn phân tích được:
\(y = ax + b + \frac{R(x)}{Q(x)}\) \((a \ne 0)\)
Khi đó \(\frac{R(x)}{Q(x)} \to 0\) khi \(x \to \pm\infty\), nên \(y = ax + b\) là tiệm cận xiên.
VÍ DỤTìm tiệm cận xiên của đồ thị hàm số \(y = \frac{x^2 + 3x}{x - 2}\).
Tử bậc \(2\), mẫu bậc \(1\): hơn đúng \(1\) bậc. Chia đa thức \(x^2 + 3x\) cho \(x - 2\):
Thương \(x + 5\), dư \(10\), nên \(y = x + 5 + \frac{10}{x - 2}\). Khi \(x \to \pm\infty\), \(\frac{10}{x - 2} \to 0\).
Tiệm cận xiên: \(y = x + 5\)
Dùng cho hàm phân thức \(y = \frac{P(x)}{Q(x)}\). Không cần tính giới hạn, chỉ cần so bậc tử với bậc mẫu.
Quy tắc: bội của \(x_0\) ở mẫu lớn hơn bội ở tử thì là tiệm cận đứng.
Bẫy 1 · Tập xác định
Bẫy 2 · Hàm chứa căn hay có hai tiệm cận ngang
Khảo sát \(y = x^3 - 3x + 2\) theo đúng sơ đồ bên dưới.
👆 Bấm “Bước tiếp” để làm từng bước và xem đồ thị lớn dần.
Khi vẽ đồ thị, nên xác định thêm một số điểm đặc biệt, chẳng hạn giao điểm với các trục tọa độ (khi có và việc tìm không quá phức tạp).
Cần lưu ý đến tính đối xứng của đồ thị (đối xứng tâm, đối xứng trục).
Hàm \(y = ax^3 + bx^2 + cx + d\ (a \ne 0)\) có đạo hàm \(y' = 3ax^2 + 2bx + c\). Dáng đồ thị do hai thứ quyết định: dấu của \(a\) và số nghiệm của \(y' = 0\).
👆 Chọn dấu của \(a\) và số nghiệm của \(y' = 0\) để xem dáng đồ thị.
\(y' = 0\) có hai nghiệm phân biệt: dạng chữ N (\(a > 0\)) hoặc N ngược (\(a < 0\)).
\(y' = 0\) vô nghiệm hoặc nghiệm kép: đồ thị đi lên (\(a > 0\)) hoặc đi xuống (\(a < 0\)) liên tục.
Tính đối xứng
Tâm đối xứng: Có một tâm đối xứng duy nhất \(I\), chính là điểm uốn của đồ thị (nghiệm của phương trình đạo hàm bậc hai \(y'' = 0\), tức là \(x = -\dfrac{b}{3a}\)).
Trục đối xứng: Không có trục đối xứng.
Tưởng tượng kéo một sợi dây ngang qua hình. Mỗi hoành độ giao điểm của đồ thị \(f\) với \(y = k\) là một nghiệm của \(f(x) = k\). Đếm điểm khác nhau, không đếm bội của nghiệm.
Với \(f(x) = x^3 - 3x + 2\): \(0 < k < 4\) có \(3\) nghiệm phân biệt; \(k = 0\) hoặc \(k = 4\) có \(2\) nghiệm phân biệt (một tiếp điểm); \(k < 0\) hoặc \(k > 4\) có \(1\) nghiệm. Đặc biệt \(k = 2\) cho \(x = -\sqrt{3}, 0, \sqrt{3}\).
👆 Kéo mức \(y = k\) lên xuống, đếm số lần chạm.
\(0 < k < 4\): \(3\) nghiệm phân biệt.
\(k = 0\) hoặc \(k = 4\): \(2\) nghiệm phân biệt.
\(k < 0\) hoặc \(k > 4\): \(1\) nghiệm.
Hàm hữu tỉ có dạng \(\frac{P(x)}{Q(x)}\), với \(P, Q\) là đa thức, \(Q\) không là đa thức \(0\). Tập xác định: \(D = \{x \in \mathbb{R} \mid Q(x) \ne 0\}\). Ghi điều kiện này trước khi rút gọn. Mô hình thực tế có thể thêm điều kiện dương, nguyên, giới hạn kích thước.
Em cùng nhóm thuê phòng học hết 120 nghìn đồng, thêm 20 nghìn đồng đồ uống mỗi người. Với \(n\) người, mỗi người trả \(C(n) = 20 + \frac{120}{n}\) nghìn đồng. \(n\) phải là số nguyên dương; không thể chia cho \(0\) người. Đồ thị liên tục chỉ giúp em nhìn xu hướng, không biến nửa người thành phương án hợp lệ.
👆 Chọn biểu thức để so sánh hai trường hợp tại \(x = 1\).
Hai hàm đều có \(D = \mathbb{R} \setminus \{1\}\). Nhưng \(\frac{x^2 - 1}{x - 1} = x + 1\) chỉ với \(x \ne 1\): giới hạn tại \(1\) bằng \(2\), đồ thị thiếu \((1; 2)\), không có TCĐ tại \(1\). Không được tự gán \(f(1) = 2\) cho hàm ban đầu.
Tập xác định: \(D = \{x \in \mathbb{R} \mid Q(x) \ne 0\}\).
Ghi điều kiện trước khi rút gọn.
Xét \(f(x) = \frac{ax + b}{cx + d}\), \(c \ne 0\), \(ad - bc \ne 0\). Đặt \(h = \frac{-d}{c}\), \(L = \frac{a}{c}\), \(k = \frac{bc - ad}{c^2} \ne 0\). Khi đó \(f(x) = L + \frac{k}{x - h}\).
👆 Chọn dấu của \(k\), xem hai nhánh đổi hướng.
Bảng biến thiên với \(k = 3\).
Vẽ hai tiệm cận trước, đánh dấu \(I(1; 2)\), giao Ox \(\left(\frac{-1}{2}; 0\right)\), giao Oy \((0; -1)\), rồi vẽ hai nhánh giảm theo bảng. Tâm không thuộc đồ thị. Nếu \(ad - bc = 0\), tử triệt tiêu với mẫu: hàm hằng trên \(D\), chỉ thiếu một điểm; không áp dụng kết luận TCĐ trên.
\(f(x) = L + \frac{k}{x - h}\): tiệm cận đứng \(x = h\), tiệm cận ngang \(y = L\).
Đạo hàm không bằng \(0\): không có cực trị.
Với \(f(x) = \frac{ax^2 + bx + c}{dx + e}\), \(a \ne 0\), \(d \ne 0\), tử không chia hết cho mẫu: đặt \(h = \frac{-e}{d}\), \(m = \frac{a}{d}\), \(n = \frac{bd - ae}{d^2}\), \(k = \frac{ah^2 + bh + c}{d} \ne 0\). Phép chia cho \(f(x) = mx + n + \frac{k}{x - h}\).
👆 Chọn \(k = 4\) hoặc \(k = -4\) để so sánh.
Em thử đổi dấu \(k\): tiệm cận và tâm giữ nguyên, nhưng cách hai nhánh uốn thay đổi. Với \(k = -4\), BBT có \(f'\) dương cả hai khoảng: \(-\infty \nearrow +\infty\) trên \((-\infty; 1)\), rồi \(-\infty \nearrow +\infty\) trên \((1; +\infty)\). Giao Ox là \((-\sqrt{5}; 0)\), \((\sqrt{5}; 0)\), giao Oy \((0; 5)\). Nếu \(k = 0\), hàm ban đầu rút gọn thành đường thẳng thiếu điểm tại \(h\), không có TCĐ tại \(h\).
\(f(x) = mx + n + \frac{k}{x - h}\): tiệm cận đứng \(x = h\), tiệm cận xiên \(y = mx + n\).
Hai nhánh luôn tách ở \(x = h\).
Khảo sát \(f(x) = \frac{x^2 + 3}{x - 1} = x + 1 + \frac{4}{x - 1}\). Em chọn bước để lộ dần tiệm cận, cực trị, giao trục trên hình.
👆 Chọn từng bước khảo sát để lộ dần hình.
\(D = \mathbb{R} \setminus \{1\}\). \(f'(x) = 1 - \frac{4}{(x - 1)^2} = \frac{(x + 1)(x - 3)}{(x - 1)^2}\). \(f' = 0\) tại \(-1\) và \(3\), đều thuộc \(D\). \(1\) không thuộc \(D\), không phải điểm cực trị.
\(\lim\limits_{x \to 1^{-}} f(x) = -\infty\); \(\lim\limits_{x \to 1^{+}} f(x) = +\infty\); \(\lim\limits_{x \to -\infty} f(x) = -\infty\); \(\lim\limits_{x \to +\infty} f(x) = +\infty\). TCĐ \(x = 1\). Vì \(f(x) - (x + 1) = \frac{4}{x - 1} \to 0\) ở hai đầu vô cực, TCX \(y = x + 1\). Tâm đối xứng \(I(1; 2)\).
Đồng biến trên \((-\infty; -1)\), \((3; +\infty)\); nghịch biến trên \((-1; 1)\), \((1; 3)\). Cực đại \((-1; -2)\), cực tiểu \((3; 6)\). Giá trị cực đại nhỏ hơn giá trị cực tiểu không mâu thuẫn: chúng ở hai nhánh khác nhau, cực trị chỉ xét gần từng điểm.
\(f(0) = -3\) nên giao Oy tại \((0; -3)\). \(x^2 + 3 > 0\) nên không giao Ox. Vẽ \(x = 1\), \(y = x + 1\); đánh dấu tâm, hai cực trị, giao Oy. Nhánh trái nằm dưới đường xiên, nhánh phải nằm trên vì \(f(x) - (x + 1) = \frac{4}{x - 1}\). Vẽ đúng chiều BBT, tiến sát tiệm cận; tuyệt đối không nối qua \(x = 1\). Kiểm tra cặp cực trị đối xứng qua \((1; 2)\).
Thứ tự: \(D\) \(\to\) \(f'\) \(\to\) giới hạn, tiệm cận \(\to\) bảng biến thiên \(\to\) giao trục.
Không nối hai nhánh qua \(x = 1\).
Em chọn diện tích \(x\) m² cho một thiết kế trưng bày. Mô hình giả định \(C(x) = x + 1 + \frac{4}{x}\) triệu đồng, \(x > 0\): hạng \(x\) là chi phí vật liệu với đơn giá 1 triệu đồng/m²; \(1\) là phí cố định 1 triệu đồng; \(\frac{4}{x}\) là chi phí hỗ trợ bố trí với hệ số \(4\) triệu đồng·m². Đây là mô hình để luyện tối ưu, không phải báo giá.
👆 Kéo diện tích \(x\), tìm chi phí thấp nhất.
\(C'(x) = 1 - \frac{4}{x^2}\); nghiệm thuộc miền là \(x = 2\). Trên \((0; 2)\), \(C' < 0\); trên \((2; +\infty)\), \(C' > 0\). \(\lim\limits_{x \to 0^{+}} C(x) = +\infty\); \(\lim\limits_{x \to +\infty} C(x) = +\infty\). Chi phí đạt GTNN \(5\) triệu đồng tại diện tích \(2\) m². Kiểm tra độc lập: \(C(x) - 5 = \frac{(x - 2)^2}{x} \ge 0\), đẳng thức chỉ khi \(x = 2\).
Trục ngang là diện tích m², trục đứng là chi phí triệu đồng. Chỉ vẽ nhánh \(x > 0\); không chọn nghiệm \(-2\) từ bài toán đại số trên \(\mathbb{R} \setminus \{0\}\). Nếu thiết kế chỉ cho phép một số diện tích hoặc bị giới hạn diện tích, hãy so sánh các phương án hợp lệ và biên thuộc miền, không tự giữ kết quả \(2\) m².
Miền thực tế: \(x > 0\); loại nghiệm \(x = -2\).
GTNN = \(5\) triệu đồng tại \(x = 2\) m².
Trên bảng biến thiên, mũi tên đi lên là đồng biến (\(f'(x) > 0\)), mũi tên đi xuống là nghịch biến (\(f'(x) < 0\)). Chỉ chọn khoảng nằm trọn trong một đoạn mũi tên cùng hướng.
Hàm luôn đồng biến trên \(\mathbb{R}\) khi \(f'(x) \ge 0\) với mọi \(x\) và chỉ bằng \(0\) tại các điểm rời nhau. Hàm phân thức không xác định tại một điểm nên chỉ đơn điệu trên từng khoảng, không bao giờ đơn điệu trên cả \(\mathbb{R}\).
Mẹo: đa thức bậc ba \(y = ax^3 + bx^2 + cx + d\) có \(y' = 3ax^2 + 2bx + c\); đồng biến trên \(\mathbb{R}\) khi \(a > 0\) và \(\Delta' \le 0\).
Giải \(f'(x) = 0\) rồi xét dấu \(f'\) quanh từng nghiệm. Đổi từ \(-\) sang \(+\): cực tiểu. Đổi từ \(+\) sang \(-\): cực đại. Không đổi dấu: không có cực trị.
Với \(f'(x) = x^3(x-1)^5(x+4)\): nghiệm có số mũ lẻ thì \(f'\) đổi dấu qua nghiệm đó; số mũ chẵn thì không đổi dấu. Xét dấu bắt đầu từ khoảng ngoài cùng bên phải rồi đổi dấu qua từng nghiệm bội lẻ.
Điểm cực đại của đồ thị là cặp tọa độ \((x_0; f(x_0))\); thay hoành độ vào phương trình đường thẳng để kiểm tra có đi qua hay không.
Trên đoạn \([a; b]\): tìm các nghiệm của \(f'(x) = 0\) thuộc đoạn, rồi so sánh \(f\) tại các nghiệm đó và hai đầu mút. Giá trị lớn nhất và nhỏ nhất của \(f\) trong các số vừa tính chính là \(\max\) và \(\min\).
Khi đề cho bảng biến thiên cả đoạn lớn, chỉ đọc phần nằm trong đoạn đang hỏi và bỏ các giá trị ngoài đoạn.
Nghiệm ngoài đoạn phải loại. Ví dụ \(x = \sqrt{7} \in [2; 19]\) nhận, \(x = -\sqrt{7}\) loại.
Phân biệt cách ghi: tiệm cận ngang viết \(y = \dots\), tiệm cận đứng viết \(x = \dots\).
Nhận dạng đồ thị: hàm bậc ba là đường cong không có tiệm cận; hàm phân thức có tiệm cận. Nhánh bên phải đi xuống (\(x \to +\infty\), \(y \to -\infty\)) cho hệ số \(a < 0\).
Tìm tham số: tiệm cận đứng cho phương trình mẫu bằng \(0\); điểm thuộc đồ thị cho phương trình bằng cách thay tọa độ vào hàm số. Giải hệ rồi tính biểu thức đề hỏi.
Giao trục: giao \(Oy\) đặt \(x = 0\); giao \(Ox\) đặt \(y = 0\).
Mỗi ý a, b, c, d là một khẳng định riêng. Kiểm tra từng ý bằng chính phép tính của nó, không suy ra ý này từ ý kia.
Hàm đồng biến trên đoạn: nhỏ nhất ở đầu trái, lớn nhất ở đầu phải. Hàm nghịch biến: ngược lại.
Với tham số \(m\): nếu cả đoạn \([m+1; m+2]\) nằm ở nơi hàm đơn điệu thì GTNN nằm ngay đầu mút, rồi giải phương trình theo \(m\) và kết hợp điều kiện của \(m\).
Đồ thị cho: giao \(Oy\), tiệm cận đứng, tiệm cận ngang. Từ đó viết ra hệ thức: tiệm cận đứng \(x = -d\); tiệm cận ngang \(y = a\); giao \(Oy\) cho giá trị tại \(x = 0\).
Muốn biết tiệm cận xiên, chia đa thức: \(\frac{-2x^2 - x + 4}{x + 1} = -2x + 1 + \frac{3}{x + 1}\).
Muốn biết số nghiệm \(f(x) = 0\): xét tử bằng \(0\) (và loại nghiệm làm mẫu bằng \(0\)).
Các bước: (1) gọi ẩn \(x\) và nêu điều kiện; (2) lập công thức đại lượng cần tối ưu theo \(x\); (3) tính đạo hàm, giải \(V'(x) = 0\), loại nghiệm ngoài miền; (4) lập bảng biến thiên rồi kết luận.
Đổi đơn vị: \(1\) m³ \(= 10^6\) cm³; \(1\) dm³ \(= 10^3\) cm³.
Đạo hàm tích: \(V = x(240 - 2x)^2\) cho \(V' = (240 - 2x)(240 - 6x)\).
Quy tắc thương: \(\left(\frac{u}{v}\right)' = \frac{u'v - uv'}{v^2}\). Với \(u = 2000t\), \(v = t^2 + 5\) ta được \(f'(t) = \frac{-2000t^2 + 10000}{(t^2 + 5)^2}\).
\(f'(t) = 0\) cho \(t = \sqrt{5}\) (nhận \(t \ge 0\)), \(f'\) đổi dấu từ \(+\) sang \(-\) nên đó là cực đại; \(f(\sqrt{5}) = 400 + 200\sqrt{5} \approx 847\).
Tổng hai đoạn: đặt \(x\) làm một đoạn nhỏ, dùng Pythagore để viết \(D(x) = \sqrt{500^2 + x^2} + \sqrt{600^2 + (2200 - x)^2}\). Giải \(D'(x) = 0\) rồi lập bảng biến thiên.
Lợi nhuận cực đại: \(R(x) = D(x) - C(x)\); tính \(R'(x) = 0\) bằng công thức nghiệm, kiểm tra nghiệm thuộc đoạn, so sánh với hai đầu mút rồi làm tròn.
Dùng máy tính cầm tay để giải phương trình bậc hai và tính giá trị khi số xấu.
TỰ LÀM MỚI NHỚ
Thử giải thích lại bằng lời của mình trước khi chuyển bài nhé.
Giỏi lắm, đúng hết các câu hỏi.
Về trang chọn bài sau 5 giây…
ÔN TẬP CHƯƠNG 1 · ĐỀ 1 · THI THỬ